MUZIČKA KRITIKA: Orkestar kao prostor razumijevanja

Peti put zaredom Omladinski orkestar Zapadnog Balkana predstavio se festivalskoj publici KotorArta, u srijedu, 12. avgusta, na Pjaci od kina, prostoru u kojem je ovaj ansambl nastupao i prethodnih godina. Pod vođstvom dirigenta Desara Sulejmanija, orkestar je ponovo okupio mlade muzičare iz regiona i izveo program kojim je napravio još jedan korak prema zahtjevnijem orkestarskom repertoaru. Koncertom na KotorArtu započeta je ovogodišnja turneja orkestra, nakon višednevnog rada u Skadru, dok će biti zaključena sredinom septembra koncertom u Njemačkoj.

Omladinski orkestar Zapadnog Balkana nastao je 2019. godine kao izdanak Evropske ljetnje muzičke akademije u Prištini, na inicijativu Sulejmanija. Iako je početak rada zbog pandemije bio odložen, projekat je u međuvremenu izrastao u jednu od regionalnih platformi za okupljanje mladih muzičara iz Albanije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Kosova, Sjeverne Makedonije i Srbije. Njegova vrijednost nije samo u umjetničkom usavršavanju kroz intenzivne probe, koncerte i turneje, već i u samoj mogućnosti da mladi iz različitih etničkih, nacionalnih i kulturnih sredina rade kao jedna umjetnička cjelina. Repertoar je zadržao neposrednu komunikativnost muzike i njenu pristupačnost široj publici: Uvertira iz Pjesnika i seljaka Franca fon Supéa, Skadar s ljubavlju Gertija Druge, Čarobnjakov šegrt Pola Dika, Rumunska rapsodija br. 1 Žorža Eneskua i Rimske pinije Otorina Respigija. Trud mladih muzičara okupljenih oko zajedničke umjetničke i društvene ideje treba vrednovati u kontekstu samog projekta, koji im pruža dragocjeno orkestarsko iskustvo. Tome treba dodati i specifične uslove ljetnjih koncerata na otvorenom, gdje visoke temperature i akustika prostora nijesu idealne za precizno orkestarsko muziciranje. Kao i prethodnih godina, čule su se intonativne i tehničke nesigurnosti, ali je orkestar u mnogim blokovima zvučao kompaktno, ritmički stabilno i uvjerljivo.

S tim u vezi, u tišim odsjecima Supeove uvertire gubila se zvučna punoća, slično situacijama u Eneskuovoj Rumunskoj rapsodiji. Nasuprot tome, snažniji i ritmički izrazitiji segmenti ovih kompozicija djelovali su sigurnije. Čarobnjakov šegrt, međutim, ponudio je drugačiji izazov – precizno građenje orkestarske dramaturgije. Najzahtjevniji dio programa bile su Rimske pinije Otorina Respigija. Početni stav – Pinije Vile Borgeze – pokazao je da orkestar može odgovoriti na zahtjeve bogatog kolorita i ritmičke živosti. Drugi i treći stav, Pinije kod katakombe i Pinije Đanikole, suočili su se, međutim, s problemom otvorenog prostora. Njihova dramaturgija počiva na tihim, suptilnim slojevima i pažljivom oblikovanju zvučne perspektive, pa takvi fragmenti nijesu uvijek dopirali do publike s potrebnom jasnoćom, što je djelimično narušilo cjelinu kompozicije. Završni stav, Pinije pored Apijskog puta, donio je najupečatljiviji trenutak večeri, jer je prostor bio efektno iskorišćen: limeni duvači bili su postavljeni izvan glavnog orkestarskog korpusa, bočno, u neposredno uz publiku. Tako je prostor Pjace od kina postao aktivni dio zvučne dramaturgije.

Regionalnu komponentu programa činila je kompozicija Skadar s ljubavlju Gertija Druge. Premda napisana u folklornom duhu i oslonjena na lokalni idiom, ostala je više na nivou neposredne folklorne stilizacije nego dubljeg kompozitorskog promišljanja folklornog materijala. Time se razlikuje od, recimo, Kodaljevog odnosa prema folkloru u ranijem programu orkestra, gdje je narodna muzika bila polazište za složeniju umjetničku transformaciju.

Publika je koncert ispratila toplim aplauzom, koji je rezultirao izvođenjem bisa – Frandolom iz Svite Arležanka Žorža Bizea. Uz izvođačke rezerve, vrijednost ovog Orkestra prije svega je u mogućnosti da mladi muzičari iz regiona zajedno uče, nastupaju i grade iskustvo zajedničkog umjetničkog rada.